Sayıştay:Tapu ve Kadastro, taşınmaz değerleme sistemini kuramıyor
Sayıştay, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü 2025 Yılı Denetim Raporu'nda, gayrimenkul piyasasının en kritik altyapılarından biri olan "ulusal taşınmaz değerleme sistemi"nin hala tam olarak kurulamadığını, nesnel ölçütlere dayalı güncel bir veri tabanı oluşturulamadığı için kurumlar arasında değer verisi uyumunun da sağlanamadığını tespit etti.
Memurlar.net’in yaptığı araştırmada, bulguya göre TKGM bünyesinde 2019’dan bu yana faaliyette olan Taşınmaz Değerleme Dairesi Başkanlığı’na verilen “değer bilgi merkezi kurma” ve “değer haritalarını güncel tutma” görevi, aradan geçen süreye rağmen henüz işler bir sisteme dönüşmedi. Sayıştay, bu eksikliğin sadece kurumsal bir aksaklık olmadığını; vergi adaleti, kamu gelirlerinin artırılması, kentsel dönüşüm ve imar uygulamaları gibi birçok alanı doğrudan etkileyen yapısal bir sorun olduğunu vurguladı. TKGM ise bulguya katıldığını, çalışmaların sürdüğünü bildirdi.
Rapor, sorunu şu kısa ama net cümleyle tespit ediyor:
“Yapılan incelemede; ulusal ölçekte işler bir taşınmaz değerleme sisteminin henüz tam anlamıyla kurulmadığı ve nesnel ölçütlere dayalı güncel veri tabanının oluşturulmadığı tespit edilmiştir.”
Bulgunun başlığı da aynı sorunu özetliyor: “Gayrimenkul Değerleme Süreçlerinde Nesnel Ölçütlere Dayalı Standart Bir Sistemin Kurulmaması Sonucunda Kurumlar Arası Veri Uyumunun Sağlanmamış Olması.”
Sayıştay, bu görevin TKGM’ye ne zaman ve nasıl verildiğini de raporda hatırlatıyor. 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nde 2019’da yapılan değişiklikle TKGM bünyesinde kurulan Taşınmaz Değerleme Dairesi Başkanlığı’nın görevleri arasında şunlar sayılıyor:
“Taşınmazların toplu değerleme yöntemleriyle değerini belirlemek, değer bilgi merkezini kurmak, yönetmek ve değer haritalarının üretilmesi ile güncel tutulmasını sağlamak.”
Sayıştay, bu ihtiyacın sadece TKGM’nin kendi mevzuatında değil, üst politika belgelerinde de defalarca tekrarlandığına dikkat çekiyor. Rapora göre 2024-2028 dönemini kapsayan On İkinci Kalkınma Planı’nda şu ifadeye yer verilmiş:
“Gayrimenkul değerlemesi için taşınmazların güncel değerlerini ilgili kurumlarla koordinasyon ile kayıt altına alan bir veri tabanı oluşturulacak ve bilgisayar destekli toplu değerleme yöntemlerinin uygulanmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir.”
Aynı ihtiyaç 2025 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı’nda da yeniden gündeme gelmiş:
“Gayrimenkul piyasasının daha etkin işlemesini sağlamak üzere nesnel ölçütlere dayalı bir gayrimenkul değerleme sisteminin geliştirilmesi ihtiyacı.”
Sayıştay, kurulacak sistemin önemini de şöyle açıklıyor:
“Oluşturulacak gayrimenkul değer haritaları gayrimenkul sektöründe vergi adaletinin sağlanması, kamu gelirlerinin artırılması ve arazi yönetimi faaliyetlerinin en önemli temel altlıklarından birini oluşturacaktır. Kurulacak değer bilgi merkezi ve toplu değerleme çalışmaları sayesinde, taşınmazların gerçek piyasa değerleri tespit edilecek, güncellenebilir ve izlenebilir hale gelecektir.”
TKGM, Sayıştay’ın bulgusuna katıldığını belirterek şu açıklamayı yaptı:
“Kamu İdaresinin cevabında bulguya iştirak edilmiş olup, Değer Bilgi Merkezi’nin kurulmasına yönelik hazırlık ve projelerin, TKGM’nin diğer ilgi birimleri ile uyum ve koordinasyon içinde TKGM Taşınmaz Değerleme Dairesi Başkanlığınca yürütüldüğü ve güvenilir, dijital ve standart veri varlığına bağımlı bir iş olan toplu değerleme çalışmalarının, 3B Şehir Modelleri Projesinin tamamlanması, özel sektör ile veri paylaşım protokollerinin yapılmasının Tapu Kanunu’nda öngörülen değişiklik sayesinde hızla gerçekleştirileceği ifade edilmiştir.”
Sayıştay’ın önerisi
Rapor, sonuç kısmında somut bir çağrı yapıyor:
“Bu itibarla, Ulusal Taşınmaz Değerleme Sisteminin tamamlanması ve yaygınlaştırılması, teknik alt yapı ve insan kaynağı kapasitesinin güçlendirilmesi ve paydaş kurumlarla veri paylaşım mekanizmalarının etkileştirilmesi gerektiği düşünülmektedir.”
