Türkiye Vergi Yükünde Alt Sıralarda: Neden?

Dünyada en fazla vergi toplayan ülkeler arasında Türkiye’nin öne çıktığı düşünülse de, Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü’nün (OECD) son verileri bu algının gerisinde oldukça farklı bir makroekonomik yapı ve yapısal bir adaletsizlik olduğunu gözler önüne seriyor.

Bir ülkenin bütçesinin nasıl finanse edildiğini belirleyen en temel ölçüt, ‘toplam vergi gelirlerinin gayrisafi yurt içi hasılaya (GSYİH) oranı’ olarak tanımlanıyor. Küresel sıralamalarda, en çok vergi toplayan ülkeler arasında Türkiye değil, güçlü sosyal devlet uygulamalarıyla tanınan Avrupa ülkeleri öne çıkıyor. Toplam vergi gelirlerinin GSYİH’ye oranında Danimarka yüzde 45,2 ile liderken, onu yüzde 43,5 ile Fransa ve yüzde 43,4 ile Avusturya izliyor. Üst gelir diliminde uygulanan kişisel gelir vergisi oranlarıyla Danimarka yüzde 60,5 gibi rakamlarla dikkat çekerken, Belçika çalışan maaşları üzerindeki vergi yükü ile yüzde 52,6 oranına ulaşıyor.

TÜRKİYE EN ALT SIRALARDA

Avrupa ülkeleri bu kadar yüksek vergi oranları talep ederken, Türkiye bu listede nerede duruyor? OECD ortalaması yüzde 34,1 olan vergi gelirlerinin GSYİH’ye oranı bakımından Türkiye, dünya genelinde alt sıralarda yer alıyor. Türkiye’nin vergi yükü, düşük sosyal devlet harcamalarıyla bilinen Amerika Birleşik Devletleri’nin (yüzde 25,6) seviyesine oldukça yakın seyrediyor. Bu tablo, Türkiye’nin dünyada en fazla vergi toplayan ülke olmadığına dair resmi verilerle kanıtlanıyor.

DOLAYLI VERGİ ETKİSİ

Bütün bunların yanı sıra halk, “Her şeyden vergi alınıyor” şikayetinde bulunurken, bu durumun arkasında dolaylı vergilerin yattığı gözlemleniyor. Vergi Uzmanı Dr. Nedim Türkmen, meselenin ‘ne kadar’ alındığı değil, ‘kimden ve nasıl’ alındığı olduğunu vurguluyor. Gelişmiş batı ekonomileri, vergiyi genellikle bireylerin gelir ya da servetleri üzerinden toplarken, Türkiye’nin aksine burada gelir adaletini sağlayan bir sistem işlemesi bekleniyor. Türkiye’de ise vergi, harcama aşamasında tahsil edildiği için yükü daha fazla hissediliyor.

Mali Müşavir Murat Bal, KDV ve ÖTV gibi dolaylı vergilerin asgari ücretliyi zor durumda bıraktığını belirtiyor. Toplam vergi gelirlerinin yaklaşık yüzde 62’sinin KDV ve ÖTV gibi dolaylı vergilerden oluştuğunu söyleyen Bal, bu tür vergilerin adaletsiz olduğunu çünkü herkesin aynı oranlarda ödediğini ifade ediyor. Bu durum, düşük gelirli vatandaşların günlük yaşamında vergi yükünü daha fazla hissetmesine yol açıyor.

DOLAYLI VERGİLERİN PAYI AZALIYOR

Türkiye’de dolaylı vergilerin yüksek olmasına rağmen, yıllar içinde toplam vergi gelirleri içerisindeki oranı azalma gösteriyor. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, vergi harcamalarını milli gelire oranla düşürdüklerini ve dolaylı vergilerin toplam içerisindeki payını yüzde 66’dan yüzde 62’ye indirdiklerini açıkladı.