2025 İstihdam Raporu: Diplomalar Artık Yeterli Mi?
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yayımlanan 2025 yılı Yükseköğretim İstihdam Göstergeleri, iş dünyasının diplomalara ne kadar değer verdiğini, ekonomik daralma dönemlerinde hangi bölümlerin ayakta kaldığını ve mezuniyet sonrasındaki sınıf farklılıklarını ortaya koydu. Son dört yılın verileri incelendiğinde, üniversite mezunlarının kayıtlı istihdam oranlarının 2023 yılından itibaren sürekli bir düşüş yaşadığı gözlemleniyor. Diplomalar her zaman hızlı bir istihdam garantisi sunduğu söylenemez.
TÜİK verilerine göre, 2022 yılında yüzde 75,1 olan kayıtlı lisans mezunu istihdam oranı, 2023 yılında yüzde 75,6’ya çıkarak zirveye ulaştı. Ancak bu artış sonrasında 2024 ve 2025 yıllarında düşüş devam etti. Geçen yıl sonunda kayıtlı lisans mezunu istihdam oranı yüzde 73,9’a geriledi. Ön lisans mezunlarında da benzer bir düşüş yaşandı; 2022’de yüzde 67,2 olan istihdam oranı, 2023’te yüzde 67,7’ye yükseldi, ancak 2025 yılında bu rakam yüzde 65,7’ye düştü.
Bir üniversite diploma sahibi olmakla iş bulma süreci bitmiyor. Mezunların ilk işine yerleşme süresi, ülkedeki ekonomik canlılık ve sektör taleplerine bağlı olarak değişiklik göstermektedir.
TÜİK’in alan bazlı verilerine göre, 2025 yılı itibarıyla lisans mezunlarının iş bulma sürelerinde sektörel farklılıklar gözlemleniyor. En hızlı iş bulan lisans eğitimi alanı sağlık ve refah sektörü, ortalama 9 ay sürede istihdam sağlıyor.
Bilişim ve iletişim teknolojileri alanında ortalama 11,4 ayda iş bulunurken, mühendislik, imalat ve inşaat alanlarında bu sürenin 11,6 aya kadar çıktığı görülüyor. Sosyal bilimler, sanat ve beşeri bilimler gibi alanlarda ise iş bulma süresi ortalamayı oldukça aşıyor. Bu alanlarda mezunlar, iş gücü piyasasına entegrasyon sürecinde önemli gecikmeler yaşıyor. En uzun iş bulma süresi ise 18,3 ay ile iş, yönetim ve hukuk alanında yaşanıyor. Ön lisans mezunlarında ise durum biraz farklılık gösteriyor.
Hizmet alanında 13,7 ay ile en hızlı iş bulunurken, onu 13,8 ay ile doğa bilimleri, matematik ve istatistik izliyor. Mühendislik, imalat ve inşaat ise 14,3 ayla üçüncü sırada yer alıyor. En uzun iş bulma süresi ise sanat ve beşeri bilimlerde 18,9 ay olarak kaydediliyor. Kadınların her alanda iş bulma sürelerinin erkeklerden daha uzun olduğu da dikkat çekici bir durum.
İstihdamın sadece sağlanması değil, aynı zamanda elde edilen gelirin de önemi arttı. TÜİK’in kazanç grubu verilerine göre, tıp, havacılık ve ileri mühendislik alanları hem lisans hem de ön lisans düzeyinde 2022’de “çok yüksek” kazanç grubunda yer alıyor. Düşük ve çok düşük kazanç gruplarına sıkışan alanlar ise TÜİK verileriyle tespit edildi.
Lisans düzeyinde Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi, Bankacılık ve Sigortacılık, Şehir ve Bölge Planlama gibi bölümler, çok düşük ve düşük kazanç bandında yer alıyor. Ön lisans düzeyinde Muhasebe ve Vergi Uygulamaları gibi bölümlerin de tümü düşük ve çok düşük kazanç grubunda olduğu görülüyor. Bu durum, sadece ön lisans mezunlarını değil, lisans mezunlarını da düşük kazanç sıkıntısıyla baş başa bıraktığını ortaya koyuyor.
Kadın-erkek eşitliği meselesi, istihdamda önemli bir sorun olmaya devam ediyor. TÜİK verilerine göre, üniversite mezunu olmak iş gücü piyasasında eşitlik sağlamıyor. 2025 yılı verileri, kadınların diploma aldıktan sonra istihdama katılma konusunda erkeklerden geri kaldığını gösteriyor. Ön lisans düzeyinde bu fark daha da belirginleşiyor. Kadın-erkek istihdamındaki en büyük fark, yüzde 23,1 ile sanat ve beşeri bilimler alanında görülüyor.
Özellikle sanat ve beşeri bilimler mezunları arasında erkek istihdam oranı yüzde 79’u aşarken, kadınlarda bu oran yüzde 39,6’da kalıyor. Bilişim ve mühendislik gibi geleceğin mesleklerinde dahi, kadın istihdam oranları erkeklerin gerisinde bulunuyor. Tarım, ormancılık, balıkçılık ve veterinerlikte ise en düşük fark yüzde 22,8 olarak kaydediliyor.
Ayrıca, savunma sanayisine yapılan yatırımlar, istihdamda da olumlu yansımalarını gösteriyor. 2022 ile 2025 yılları arasındaki veriler, iş gücü piyasasının hangi mesleklere yöneldiğini ve hangilerinden uzaklaştığını ortaya koyuyor. Lisans düzeyinde ‘Uçak Bakım ve Onarım’ bölümü, istihdam oranını 5,5 puan artırarak son dört yılın en hızlı büyüyen alanı haline geldi.
‘Havacılık Elektrik ve Elektroniği’ bölümü ise 5,1 puanlık artışla onu takip ediyor. İki yıllık bölümlerde ise kamu atamaları ile ‘Ceza İnfaz ve Güvenlik Hizmetleri’ 7,9 puanlık artış göstererek istihdam oranını yüzde 65,1’e yükseltti. Tıbbi Dokümantasyon ve Uçak Teknolojisi de yükselen diğer ön lisans alanları arasında yer alıyor. İş Sağlığı ve Güvenliği ile Raylı Sistemler gibi bölümler, sanayinin artan ihtiyaçlarıyla büyük ivme kazandı.
Ali Yıldırım
