Okul Güvenliği: Arama mı, Önleme mi?

DW Türkçe -Pelin Ünker

Yeni eğitim öğretim yılı yaklaşırken, milyonlarca öğrenci yeniden sınıflara dönüş hazırlığı içinde. Ders zili 14 Eylül’de çalacak.

Okulların açılmasıyla devreye girecek olan önemli düzenlemelerden biri ise Millî Eğitim Bakanlığı’nın temmuz ayında okul güvenliği ile ilgili yaptığı yönetmelik değişikliği. Bu değişiklikle, Okul Öğrenci Davranışlarını Değerlendirme Kurulu’na, okul ve öğrencilerin güvenliğini tehdit edici durumlar için ihbar ve şikayet alma, olumsuz öğrenci davranışlarının önlenmesi amacıyla tedbir alma görevi verildi.

Kurulun kararına göre, okul, pansiyon ve eklentilerin yanı sıra masa, dolap, sıra gibi yerlerde arama yapılabilecek. Aramalar, öğrencinin kişilik ve onurunu zedelemeden, müdür yardımcıları, kurul üyeleri ve diğer görevlendirilmiş öğretmenler tarafından gerçekleştirilecek ve bulgular hakkında iki nüsha tutanak tutulması yapılacak.

Güvenlik tedbirleri şiddeti önleyebilir mi?

Okulların açılmasına birkaç hafta kala yapılan bu düzenleme, okul güvenliğini sağlamak için gereken yöntemleri yeniden gündeme getiriyor. Arama gibi güvenlik tedbirleri, şiddeti önleyebilir mi? Yoksa öncelikle dikkat edilmesi gereken, şiddet öncesi psikososyal destek ve erken uyarı mekanizmalarının güçlendirilmesi midir?

Eğitim Sen Genel Eğitim ve Yükseköğretim Sekreteri Simge Yardım, öğrencilerin ve eğitimcilerin güvenliğinin kamunun ve Millî Eğitim Bakanlığı’nın sorumluluğu olduğunu vurguluyor. Ancak, okul güvenliğinin yalnızca arama ve denetimle sınırlı kalmasının şiddetin nedenlerine karşı çözüm sunmadığını belirtiyor:

“Okulu güvenli hâle getirmek ile okulu gözetim altında tutmak aynı şey değildir.”

Yardım, öğrencinin okula tehlikeli malzemeler getirdiği durumlarda koruyucu önlemler alınmasının önemini kabul etmekle birlikte, aramaların genel ve belirsiz bir uygulamaya dönüşmesini pedagojik açıdan sakıncalı buluyor.

“Asıl önlem şiddet ortaya çıkmadan olmalı”

Yardım, okulda yaşanan şiddetin arkasında birçok sebep olduğunu ifade ediyor; bu nedenler arasında aile içi sorunlar, sosyal dışlanma, akran zorbalığı ve dijital ortamda maruz kalınan şiddet gibi faktörler yer alıyor:

“Dolabın arama yapılmasının ötesinde, çocuğun neden öfkeli olduğunu ve kendini değersiz hissettiğini anlamak için daha derin bir yaklaşımın gerekli olduğunu düşünüyorum.”

Yardım, aramanın istisnai bir güvenlik tedbiri olarak kullanılabileceğini fakat bunu okul şiddetini önleyen temel bir politikanın parçası olarak sunmanın yanlış olduğunu ifade ediyor. Şiddet olayı gerçekleşmeden problemi tespit eden bir eğitim sisteminin kurulması gerektiğini belirtiyor.

Eğitim Reformu Girişimi’nin (ERG) Eğitim İzleme Raporu 2025, okul güvenliğini okul iklimi çerçevesinden ele alıyor.

Rapor, şiddet ve zorbalık olaylarının sistematik bir biçimde toplanmasıyla çok bileşenli bir erken uyarı sistemi kurulmasını öneriyor. ERG, zorbalığın önlenmesinde güvenlik amaçlı fiziksel önlemler almak yerine okul ortamındaki güvene dayalı ilişkilerin güçlendirilmesi gerektiğini vurguluyor.

Okullarda arama yetkisinin sınırı ne?

Yardım, “gerekli görülen diğer yerler” ifadesinin geniş ve belirsiz olduğunu ifade ediyor. Öğrencinin hak sahibi bir birey olduğunu hatırlatarak, Anayasa’nın özel hayatın korunmasına ilişkin 20’nci maddesi ile Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’nin 16’ncı maddesine atıfta bulunuyor.

Yönetmelikte aramaların öğrencinin onuruna saygı gösterilerek yapılacağı belirtilse de, hangi koşullarda arama yapılabileceğinin belirsizliği uygulamada farklılıklar yaratabilir. Yardım, keyfi uygulamaların önüne geçilmesi için ölçülülük, somut gerekçe ve denetim mekanizmalarının gerekli olduğunu belirtiyor.

“Öğretmen kolluk görevlisi değildir”

Düzenlemenin bir diğer tartışmalı yönü ise aramaların müdür yardımcıları, kurul üyeleri ve görevli öğretmenler tarafından yapılacak olması. Yardım, öğretmenlerin asıl görevleri dışındaki işlerle yüklenmelerini kabul edilemez buluyor:

“Öğretmen, bir kolluk görevlisi değildir. Onların temel görevi eğitim vermek ve güven ilişkisi kurmaktır.”

Yardım, öğrencilerin dolaplarını veya kişisel alanlarını kontrol eden öğretmenlerle, güven ilişkisi kurmalarının zorlaşabileceğini ifade ediyor. Özellikle ergenlik dönemindeki öğrenciler, öğretmenlerini denetleyen bir otorite olarak görmeye başlayabilirler, bu da güveni zedeleyebilir.

Önleyici mekanizmalar yeterli mi?

Yardım, Türkiye’deki okullarda önleyici ve destekleyici mekanizmaların yetersiz olduğunu belirtiyor. Sorunların ortaya çıkması halinde disiplin kurulunun devreye girmesi yeterli değil, daha önce verilen sinyallerin de görülmesi gerektiğini ifade ediyor:

“Okul şiddetiyle mücadelede sadece önleyici tedbirlerin yeterli olmaması gerektiği anlaşılmalıdır. Çocuğa yönelik olumsuz koşulların ortadan kaldırılması hedeflenmelidir.”

Yardım, sürekli devamsızlık, sosyal dışlanma gibi sorunlar yaşayan öğrenciler için güçlü rehberlik hizmetlerine ihtiyaç olduğunu ve Millî Eğitim Bakanlığı’nın bu konularda daha köklü düzenlemeler yapması gerektiğini savunuyor.

Eğitim Reformu Girişimi de rehberlik sisteminin sadece krizlere yanıt veren değil, okul iklimini iyileştiren bir işlevi olması gerektiğini vurguluyor. Rapora göre, ebeveynlerin yüzde 68’i etraflarında bir çocuğun zorbalığa maruz kaldığını bildiriyor.

ERG, çocukların zorbalık vakalarını güvenli bir şekilde bildirebilecekleri mekanizmaların oluşturulmasını ve zorbalık karşıtı çalışmaların okulun günlük işleyişine dahil edilmesi gerektiğini öneriyor.

Rehberlik kapasitesi yeterli mi?

Yardım, mevcut rehberlik kapasitesinin ihtiyaçları karşılamadığını belirtiyor. Yüzlerce öğrencinin bulunduğu bir okulda tek bir psikolojik danışmanın, bireysel görüşmeler ve kriz müdahalesi gibi görevleri eş zamanlı yürütmesinin beklenemeyeceğini ifade ediyor.

Eğitim Sen, rehber öğretmen ve psikolojik danışman ihtiyacının net bir şekilde belirtilmesini, eksik kadroların tamamlanmasını ve Rehberlik ve Araştırma Merkezlerinin kapasitelerinin artırılmasını talep ediyor.

ERG’nin Eğitim İzleme Raporu 2025’in yönetici özetinde yer alan “Krizler Çağında Çocuk Olmak” araştırması, öğretmen görüşmelerinin çoğunun akademik yardımlarla sınırlı kaldığını