Türkiye nükleer çağın eşiğinde: Akkuyu’da hedef 2026 sonu
Türkiye'nin ilk nükleer santralinde tarihi an yaklaştı; Mersin Gülnar'da yükselen Akkuyu NGS'nin ilk ünitesinde test aşaması tamamlanmak üzere olup, 2026 yılı sonuna kadar ilk elektriğin üretilmesi hedefleniyor. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, yerlileşme oranının %60'ı aştığı dev projede 3. ve 4. reaktörlerle birlikte veri merkezi kurmayı ve 2030'lu yıllarda Küçük Modüler Reaktör (SMR) teknolojisini ihraç eden ülke konumuna gelmeyi hedeflediklerini açıkladı.
Dünyanın enerji arz güvenliğini konuştuğu bir ortamda Türkiye’nin ilk nükleer
santralinde ilk aşama tamamlanmak üzere… Her biri 1.200 megavat kurulu güce
sahip olan dört nükleer reaktörden ilkinden bu yıl bitmeden elektrik üretimi
gerçekleştirilecek. İlk ünitenin devreye girmesiyle Türkiye’nin elektrik ihtiyacının
yüzde 2-2.5’i nükleerden karşılanacak. Diğer üniteler de devreye girdiğinde
Akkuyu Nükleer Güç Santrali, İstanbul’un elektriğini tek başına karşılayabilecek.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in
geçtiğimiz hafta Kırgızistan’da yaptığı görüşmede gündeme gelen Akkuyu Nükleer
Santrali’nin ne aşamada olduğunu yerinde incelemek üzere Sabah’tan Dilek Güngör
Mersin Gülnar ilçesine gitti. Santral özel koruma bölgesi olduğu için güvenlik
en üst düzeyde… Özel izinler alınmadan sahaya girmek yasak! 10 kilometrekarelik
devasa bir alanda kurulan santralde, 7/24 çalışma var. Teknik ve mekanik işler
gündüz yapılıyor. İnşaatlar akşamları da devam ediyor. Yapılan her iş Nükleer
Düzenleme Kurumu, Türk Standardları Enstitüsü, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın
kontrolü altında…
Sahada nükleer santral reaktörlerinin dışında 560’a yakın bina inşa edilmiş…
Kimi nükleer yakıtın olduğu bina, kimi atık merkezi, kimi simülatör merkezi…
İnşaatların ihtiyacı olan beton da sahada bulunan beton santralinden karşılanıyor.
Sahada 2 bin iş makinesi ve araç vızır vızır çalışıyor. Dünyanın en büyük vinci
de burada… Kaldırma yüksekliği 236 metre… İlk reaktörde işini tamamlayan
vinç bakıma gönderilmiş… Şimdi eylül ortasında yeniden kurulacak ve ikinci
ünitede görev alacak.
Peki santral ne zaman devreye girecek? Sahanın arazi düzenleme çalışmaları
ile “Doğu”, “Kuzey” ve “Güney” drenaj kanallarının
inşası tamamlanmış. Dört güç ünitesinin tamamında inşaat çalışmaları devam ediyor.
İlk reaktörün yıl sonuna kadar devreye alınması planlanıyor. Ama diğer reaktörlerin
inşaatlarına da başlanmış durumda. İkinci reaktörde de inşaatın yüzde 60-70’i,
mekanik işlerin inşaatı başlamış… Üçüncü ve dördüncü reaktörlerin inşaatları
da yavaş yavaş görünür olmuş…
Sahanın bir kısmı şalt alanına ayrılmış durumda… Burası nükleer reaktörlerden
üretilen elektriğin yerin altından gönderildiği alan… Elektrik buradan da
7 yüksek gerilim hattıyla Türkiye’ye dağıtılacak. Bu hatların uzunluğu yaklaşık
1.100 kilometreyi aşıyor.
Nükleer yakıt, ilgili güvenlik ve emniyet tedbirleri altında sahadaki yakıt
depolama tesisinde muhafaza ediliyor. Yakıt yüzlerce test aşamasından sonra
reaktöre yüklenecek. Yakıtın olduğu binaya elinizi kolunuzu sallayarak giremiyorsunuz.
Girişte yüz taraması yapılıyor, tüp tünellerden geçiliyor, çalışanların vücut
ısısı dahi kontrol ediliyor, en son da el taraması uygulanıyor.
Akkuyu’daki gelişmeleri değerlendiren Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan
Bayraktar, birinci reaktörün tamamlanma aşamasına geldiğini belirterek, “Şu
anda ilk reaktörde test sürecindeyiz. Testleri adım adım tamamlayıp, 2026 sonuna
kadar ilk reaktörü devreye almak istiyoruz. Hedefimiz elektriğin 2026 yılı sonuna
kadar üretilmesi… Diğer reaktörlerde de çalışmalar devam ediyor. Üçüncü ve
dördüncü reaktörlerle beraber bir veri merkezi kurma planımız var. Bununla ilgili
çalışmalar yapıyoruz” dedi. Pandemi, emtia fiyatlarındaki artış, inşaat
maliyetlerinin yükselmesi gibi sorunlar nedeniyle nükleer santralin yapım maliyetinin
başlangıçta düşünülen 20 milyar doların üzerine çıktığını belirten Bayraktar,
“Ancak biz Akkuyu’yla birlikte önemli bir eşiği aştık. Bu santralde yerlileşme
oranı yüzde 50’nin üzerine çıktı. Know-how öğrendik, sanayicimiz nükleer tesise
tedarik sağlamaya, o standartlara göre ürün üretmeye başladı. Yetişmiş insan
kaynağına sahip oluyoruz” diye konuştu.
Rusya’nın Sinop ve Trakya’da yapımı düşünülen nükleer santrallere de ilgisi
olduğunu anlatan Bakan Bayraktar, “Akkuyu’da tecrübelerini ve insan kaynağını
Sinop’a aktarmak istiyorlar. Biz Rusya dışında diğer santraller için Kanada,
Çin ve Güney Kore’yle de görüşüyoruz. Önümüzdeki aylarda karar verip, hukuki
anlaşma süreçlerini tamamlamak istiyoruz. Akkuyu NGS dışında 8 ilave reaktör
daha yapmayı hedefliyoruz” açıklaması yaptı. Türkiye’nin nükleerde ilk
çağı kaçırdığını ancak ikinci çağı yakalamak istediğini belirten Bayraktar,
“Küçük modüler reaktörler konusunda Ar-Ge çalışmaları yapıyoruz. Sanayicilerimiz
de bu konuya önem veriyor. Hedefimiz, yeni nükleer çağı yakalamak ve küçük modüler
reaktörlerde teknolojiyi ihraç eden ülke olmak. 2030’lu yıllarda kendi küçük
modüler santrallerimizi üreten, nükleerde teknoloji sahibi ülke olmak istiyoruz”
dedi.
Sahada dikkat çeken bir yer de Türkiye’nin ilk Nükleer Güç Santrali Eğitim
ve Simülasyon Merkezi… Burası Akkuyu NGS’nin güvenli işletimini sağlayan eğitim
zincirinin en önemli halkalarından biri. Türkiye’nin nükleer enerji alanındaki
insan kaynağının yetişmesi için önemli bir yer… İçeride simülatörlerde operatörler
dünya standartlarında bir eğitim alıyor. Tam ölçekli simülatör, Akkuyu NGS’nin
ünite kontrol odasının birebir kopyası. Tam ölçekli simülatör, personelin yalnızca
normal işletme koşullarında değil, farklı zorluk seviyelerindeki acil durum
senaryoları üzerinde de eğitim almasını sağlıyor. Bu eğitimler Uluslararası
Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) standartları ve Türkiye mevzuatı doğrultusunda yürütülüyor.
Akkuyu NGS ile birlikte bölgeye canlılık gelmiş… Yeni konutlar, oteller,
yeme-içme mekanları yapılmış… Özellikle santrale yakın Büyükeceli, Taşucu
ve Silifke bölgesi çok hareketli… Silifke ve Gülnar’da yollar, kavşaklar,
tüneller inşa edilmiş… Santralin yapımından sonra sadece Silifke bölgesinde
inşa edilen konut sayısı 20 binden fazla… Şimdi santralde sürekli çalışacak
personel için lojman inşaatları da yapılıyor.
Akkuyu NGS birçok alanda Türk şirketlerine de önemli bir iş kapısı olmuş durumda.
Ekipman, malzeme ve hizmetler dikkate alındığında yerlileştirme oranı yüzde
58.17 (12 milyar 462 milyon dolar) Maaş, vergi, lisans ve harçlar dikkate alındığında
yerlileştirme oranı yüzde 60’ı geçmiş. Proje genelinde 400’den fazla yerli firma
görev yapıyor. Akkuyu NGS projesinin, santralin tüm yaşam döngüsü boyunca Türkiye’nin
GSYİH’sine yaklaşık 50 milyar dolar katkı sağlaması bekleniyor. Türk şirketleri
bugün Rosatom’un Macaristan ve Mısır’daki diğer projelerinde de yer alıyor.
Akkuyu santrali-santralinin işletmeye alın-nin alınmasıyla, kömür ve masıyla,
doğal gaza dayalı elektrik üretiminin yerini alması saye-sayesinde atmosfere
sinde salınan karbondiok- karbondioksit miktarının CO2 sit eşdeğeri olarak yılda
ortalama 35 milyon ton karbon emisyonunu azaltıl-azaltılması bekleniyor.
Nükleer santralde en karmaşık yapılardan bir tanesi de soğutma sistemleri…
Akkuyu NGS’de sel ve tsunami dahil her türlü dış etkene karşı güvenilir şekilde
tasarlanan, yüksek teknolojiye sahip pompalama istasyonu tamamlandı. Drenaj
kanalı, sifon kuyuları, dağıtım odası, su alma ve boşaltma yapılarından oluşan
komplekste büyük dört pompa yer alıyor. Akdeniz’den saatte 260 bin metreküp
su pompalayabilen istasyon, birinci güç ünitesinde reaktör dışındaki tüm sistem
ve ekipmanların suyunu soğutabiliyor. Denizde rüzgar ve dalgayı kırmak için
55 bin tane her biri 30 ton ağırlığında kayalardan oluşan dalgakıran yapılmış…
Akkuyu Nükleer Güç Santrali için anlaşma 12 Mayıs 2010’da imzalandı. Rusya
Devlet Nükleer Enerji Kuruluşu Rosatom tarafından hayata geçirilen santralin
işlatme ömrü 60 yıl… Bunu 20 yıl daha uzatma imkanı var. Santral işletmeye
alındıktan sonra yılda yaklaşık 35 milyar kilovatsaat elektrik üretecek. Bu
miktar, İstanbul gibi büyük bir metropolün elektrik ihtiyacını karşılamaya yetecek
düzeyde. Akkuyu tamamlandığında ülkemizin elektrik ihtiyacının yaklaşık yüzde
10’unu karşılayacak.
Şu anda sahada 23 bin kişi çalışıyor. Bunların aşağı yukarı yarısı yabancı,
yarısı Türk… 3 vardiyalı çalışma sistemi var. Reaktörler tamamlandıktan sonra
da yaklaşık 4.500 kişi santralde görev yapacak. Türkiye’den Rusya’ya eğitime
gönderilen uzmanlar da santral tamamlandıktan sonra operasyon kısmında çalışmaya
devam edecek. 2011-2025 yılları arasında, Rusya’nın önde gelen üniversitelerinde
nükleer enerji ve ilgili alanlarda eğitim alan 322 Türk uzman mezun oldu. Akkuyu
NGS personel yetiştirme programı kapsamında halen 131 Türk vatandaşı eğitimine
devam ediyor.
