Dekanların eğitim kooperatifi yönetiminde görev alması 657’ye aykırı
Sayıştay'ın 2025 yılı denetim raporuna göre Erciyes Üniversitesi öğretim elemanları, kantin, otopark ve kafeterya işletmeciliği de yapabilen bir eğitim kooperatifinin yönetim ve denetim kurullarında görev alıyor. Kooperatifin 23 üyesinden 22'si üniversitenin öğretim elemanı ve yönetim kurulu başkanı bir dekan. Sayıştay, 657 sayılı Kanun'un memurlara yalnızca yapı, kalkınma ve tüketim kooperatiflerinde yöneticilik izni verdiğini hatırlatarak durumun mevzuata aykırı olduğunu belirtti. Aynı tespit 2017, 2018 ve 2024 raporlarında da yer almasına rağmen üniversite bugüne kadar hiçbir işlem yapmadı.
Sayıştay Başkanlığının TBMM’ye sunduğu Erciyes Üniversitesi 2025 Yılı Denetim Raporu’nda, üniversite öğretim elemanlarının S.S. Erciyes Kültür ve Eğitim Kooperatifi’nin yönetim ve denetim kurullarında görev almasına ilişkin bulgu bir kez daha yer aldı. Raporda, 23 ortaklı kooperatifin 22 ortağının üniversitenin öğretim elemanı olduğu belirtildi. Yönetim kurulu başkanı bir dekan, diğer iki üye bir profesör ve bir doktor öğretim üyesi. Denetim kurulu üyelerinden biri başka bir dekan, diğeri ise profesör. Kooperatifin ana sözleşmesi, eğitim kurumu açmanın yanında kantin, lokal, sosyal tesis, kafeterya, otopark, spor ve gençlik merkezi inşa etme, kiralama, kiraya verme ve işletme yetkisi de tanıyor. Sayıştay’a göre 657 sayılı Kanun’un 28’inci maddesi memurların yalnızca yapı, kalkınma ve tüketim kooperatiflerinin yönetim, denetim ve disiplin kurullarında görev almasına izin veriyor. Erciyes’teki kooperatif ise ana sözleşmesine göre bir eğitim kooperatifi olduğundan bu istisnanın kapsamına girmiyor. Üniversite, öğretim elemanlarının memur olmadığını savundu. Sayıştay bu itirazı kabul etmedi ve aynı konunun önceki üç raporda da yer almasına rağmen hiçbir işlem yapılmadığını vurguladı.
Raporda kooperatifin yönetim yapısı şöyle aktarıldı:
“Yapılan incelemelerde, 23 üyesi bulunan kooperatifin 22 üyesinin Üniversitenin öğretim elemanlarından olduğu, hali hazırda yönetim kurulu başkanının dekan, diğer iki üyesinin profesör ve öğretim üyesi doktor olduğu, denetim kurulu üyelerinden birinin dekan, diğerinin profesör olduğu, Kooperatifin disiplin kurulunun bulunmadığı tespit edilmiştir.”
Kooperatifin ana sözleşmesine göre amacı, 5580 sayılı Özel Eğitim Kurumları Kanunu’na uygun olarak ortaklarının eğitim-öğretim ve araştırma ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurum açmak ve işletmek. Faaliyet konuları ise bununla sınırlı değil. Ana sözleşmenin 6’ncı maddesine göre kooperatif, “kantin işletmeleri, lokal, sosyal tesis, kafeterya, otopark, spor ve gençlik merkezleri ve benzeri tesisleri” inşa edebiliyor, kiralayabiliyor, kiraya verebiliyor, satın alabiliyor, satabiliyor ve işletebiliyor.
Sayıştay, konunun hukuki dayanağını ayrıntılı biçimde ortaya koydu. 2914 sayılı Yükseköğretim Personel Kanunu’nun 20’nci maddesine göre bu Kanun’da hüküm bulunmayan hallerde 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu uygulanıyor. Sayıştay’a göre 2547 ve 2914 sayılı kanunlar öğretim elemanlarının yalnızca meslekleriyle ilgili faaliyetlerini düzenliyor. Bunun dışında kalan konularda 657’nin 28’inci maddesi geçerli.
657 sayılı Kanun’un “Ticaret ve diğer kazanç getirici faaliyetlerde bulunma yasağı” başlıklı 28’inci maddesi memurlara ticari faaliyet yasağı getiriyor. Ancak maddede şu istisna yer alıyor:
“Memurların
üyesi oldukları yapı, kalkınma ve tüketim kooperatifleri
, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve kanunla kurulmuş yardım sandıklarının yönetim, denetim ve disiplin kurulları üyelikleri ile özel kanunlarda belirtilen görevler bu yasaklamanın dışındadır.”
Sayıştay bu hükmü şöyle yorumladı: Kanun memurlara yalnızca yapı, kalkınma ve tüketim kooperatiflerinin kurullarında görev alma imkanı tanıyor. Diğer kooperatif türlerinin yönetim, denetim ve disiplin kurullarında yer almak ise yasak. S.S. Erciyes Kültür ve Eğitim Kooperatifi ana sözleşmesine göre bir eğitim kooperatifi ve bu üç türden hiçbirine girmiyor.
Üniversite, Sayıştay’a verdiği cevapta tespite hukuki gerekçelerle itiraz etti. Cevaba göre:
657’nin 28’inci maddesi memurların üyesi oldukları kooperatiflerin kurullarında görev alabileceklerini söylüyor, ancak diğer kooperatiflerin kurullarında görev alamayacaklarına dair açık bir hüküm içermiyor.
Öğretim elemanları memur değil ve 657 onlara yalnızca bazı konularda uygulanıyor.
Öğretim elemanları 2547 sayılı Kanun’a tabi ve bu Kanun’da memurlara yasaklanan pek çok şey öğretim elemanlarına serbest.
Sermaye piyasası mevzuatına göre öğretim üyeleri, tam zamanlı görevleri devam ederken halka açık şirketlerin yönetim kurullarında bağımsız üye olarak görev alabiliyor.
Sayıştay bu açıklamaları kabul etmedi. Mevcut mevzuat dikkate alındığında bu gerekçelerin, öğretim elemanlarının yapı, kalkınma ve tüketim dışındaki kooperatiflerin kurullarında görev almasına “hukuki bir geçerlilik getirmediği” sonucuna vardı.
Sayıştay, bulgunun sonuç kısmında öğretim elemanlarının bu tür bir kooperatifin yönetim ve denetim kurullarında görev almasının 2547, 2914 ve 657 sayılı kanunlara göre mümkün olmadığını belirtti. Konunun daha önceki raporlarda da yer aldığına dikkat çekti:
“2017, 2018 ve 2024 yılı Sayıştay Raporlarında da yer alması ve sonrasında ise yine aynı konunun İdaresine yazılmasına karşın bugüne değin herhangi bir işlem tesis edilmediği de anlaşıldığından, Rektörlükçe söz konusu mevzuata aykırı durumun kanuni hale getirilmesi için bir an evvel idari işlemlere başlanılması gerekmektedir.”
