Öğretmen Yeterliği Maarif Modeli’nin Başarısı İçin Şart

Maarif Platformu ve TOBB Türkiye Eğitim Meclisi iş birliğiyle hazırlanan rapor, Millî Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Genel Müdürlüğü ve Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) tarafından 9-10 Haziran 2026 tarihlerinde Ankara’da gerçekleştirilen “Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’yle Dil ve Düşüncede Derinleşme Kongresi”ni incelemektedir.

Ana teması “Dil, Düşünce ve Değer” olan kongrede, sosyal-duygusal öğrenme, okuryazarlık becerileri, sistem düşüncesi, Erdem-Değer-Eylem çerçevesi, disiplinler arası yaklaşım, Harezmî Eğitim Modeli, sanat ve düşünce, Türkçe bilimi dili, mesleki ve teknik eğitim, beceri odaklı ölçme ve değerlendirme gibi konular ele alınmıştır. Kongrede yüzlerce başvuru arasından seçilen 45 bildiri sunulmuş olup, bu bildirilerin çoğunun eğitimde aktif görev alan öğretmenler tarafından hazırlanması, raporda kongrenin güçlü yönlerinden biri olarak öne çıkarılmıştır.

Raporun amacı, kongreyi eleştirmek veya övmek değil; gerçekleştirilen çalışmaları kayıt altına almak, güçlü ve zayıf yönlerini tespit etmek ve Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin (TYMM) uygulamasına katkıda bulunacak öneriler geliştirmektir.

Modelin hayata geçirilmesinin üstünden iki yıl geçtiğine dikkat çeken raporda, değerlendirmelerin kesin sonuçlar olarak algılanmaması gerektiği belirtilmiştir. Tespitlerin, farklı bölgeleri ve okul türlerini kapsayan geniş kapsamlı saha araştırmalarıyla desteklenmesi gerektiği ifade edilmektedir.

“Modelin önündeki en büyük engel öğretmen yeterliği”

Elde edilen bulgular, modelin uygulanmasında yaşanan sorunların yalnızca müfredat metninden kaynaklanmadığını ortaya koymuştur. Kongre bildirileri ve saha gözlemleri arasında ortak payda olarak, programı etkili bir şekilde sınıfta uygulayacak öğretmenlerin yeterliği ön plana çıkmaktadır.

Rapora göre, yeni ders kitaplarını yetersiz gören öğretmenler bulunmakta ve bu öğretmenler genellikle doğrudan yönlendirme beklemektedir. Ancak program ile ders kitaplarında bırakılan boşluklar, okul ve öğrencilerin ihtiyaçlarına uygun etkinlikler tasarlamak için bir esneklik sağladığı düşünülmelidir.

Bu esnekliğin etkin bir şekilde kullanılabilmesi için öğretmenlerin gerekli bilgi ve becerilere sahip olmaları gerektiği ifade edilmektedir. Eğitim fakültelerinde bu yeterliklerin yeterince kazandırılmadığına da dikkat çekilmektedir. Öğretmenlerin kendi sınıflarına uygun etkinlikler geliştirememesi durumunda, esnekliğin belirsizliğe yol açabileceği vurgulanmaktadır.

Ayrıca, öğretmenlerin inisiyatif kullanmaktan kaçınmasının yalnızca mesleki hazırlıkla ilgili olmadığı belirtilmektedir. İdari ve teftiş baskısı, hukuki sorumluluk kaygısı ve şikayet mekanizmalarının öğretmenler üzerinde oluşturduğu baskı, onları daha pasif bir konuma itebilmektedir.

Raporda, özgün etkinlikler geliştiren öğretmenlerin takdir edilmek yerine, programdan saptıkları veya standartları bozdukları gerekçesiyle eleştirilebildikleri ifade edilmektedir. Öğretmenin inisiyatif kullanabilmesinin bireysel bir yeterliliğin yanı sıra çalıştığı okulun koşullarına ve yönetim anlayışına bağlı olduğu da vurgulanmaktadır.

Bu kapsamda, programın sahada etkili olabilmesi için yalnızca müfredatın yenilenmesinin yeterli olmayacağı; öğretmenlerin yetiştirilmesi, desteklenmesi ve özgün uygulamalar geliştirebilmesi için güvenli bir çalışma ortamı sağlanması gerektiği ifade edilmektedir.

Beden eğitimi ve müzik derslerine yönelik eleştiriler

Raporda, öğretmenlerin inisiyatif kullanabilmesi ve derslerin amacına uygun bir biçimde yürütülmesi konuları, beden eğitimi ve müzik dersleri üzerinden de ele alınmıştır.

Bu derslerin, sağlıklı yaşam bilinci ve estetik duyarlılık kazandırmayı hedeflediği ifade edilmekte; bazı okullarda beden eğitiminin erkekler için futbola, kızlar için voleybola indirgenmesi veya ders saatlerinin sınav hazırlığı amacıyla kullanılabilmesi durumu değerlendirilmektedir.

Raporda, çocukluk döneminde edinilen hareket, beslenme ve nefes alışkanlıklarının yetişkinlik döneminde de sürdüğüne dikkat çekilmektedir. Beden eğitimi, disiplin, sabır ve öz denetim; müzik ise ritim, ahenk ve duygu gelişimi açısından önemli bir yere sahiptir.

Bu derslerin ihmalinin sadece ders programıyla sınırlı bir sorun olmadığı; insanın ruh ve beden bütünlüğünü esas alan eğitim anlayışı açısından da bir eksiklik oluşturduğu vurgulanmaktadır.

Sürekli mesleki gelişim önerisi

Raporda, öğretmenlerin mesleki gelişimini desteklemek için düzenlenen hizmet içi eğitimlerin mevcut açıkları kapatmakta yetersiz kaldığı ifade edilmektedir. Öğretmen gelişiminin tek seferlik seminerlerle değil; içerik odaklı, öğretmeni etkin kılan, zamana yayılan ve meslektaşlarla birlikte yürütülecek çalışmalarla sağlanabileceği belirtilmektedir.

Bu bağlamda, okul ve ilçe düzeyinde sürekli olarak faaliyet gösterecek “tecrübe paylaşım atölyeleri” kurmak önerilmektedir. Atölyelerin, alışılmış toplantılara dönüşmemesi için, rehberlik yapacak öğretmenlerin kıdem değil liyakata göre seçilmeleri gerektiği belirtilmektedir.

Öğretmenlerin akran rehberliği yapabilmesi için, sınıfını meslektaşlarına açabilen ve örnek uygulamalarıyla tanınan öğretmenlerin öne çıkması gerektiği kaydedilmektedir. Bu öğretmenlerin seçilmesinde, sadece kıdem listeleri değil, meslektaşlarının önerilerine de dikkate alınması gerektiği ifade edilmektedir.

Öğretmen Akademileri gibi yeni yapılar hakkında kesin bir yargıya varmanın henüz erken olduğu da raporda vurgulanmaktadır.

“Öğrenme rehberi” kavramı sorgulandı

Raporda, öğretmen rolünün yeniden değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Öğretmenin yalnızca bilgi veren bir kişi olarak değil, öğrencinin öğrenme sürecine yön veren bir rehber olarak mevcut olması son derece önemlidir.

Bunun yanı sıra, geleneksel maarif anlayışındaki “muallim” kavramının öğrenmeyi kolaylaştıran değil, öğrencilerine ahlaki değerler kazandırıp onların davranışlarıyla örnek olacak biri olarak değerlendirilmesi gerektiği ifade edilmektedir.

Bu bakış açısında, öğrencinin öğretmeninden yalnızca bilgi değil, aynı zamanda bir duruş ve davranış biçimi öğrenmesi gerektiği vurguları yapılmaktadır.

Merkezî sınavların öğrenme üzerindeki etkileri

Raporda, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin karşına çıkan sorunlar arasında öğrenme anlayışı ve merkezi sınav sisteminin baskısı da yer almaktadır.

Merkezî sınavların eğitim hayat