Stajyer ve çıraklar dikkat! Yargıtay sigorta başlangıcında açık kapı bıraktı
Yargıtay, çıraklık sigortasını doğrudan emeklilik başlangıcı sayan yerel mahkeme kararını bozdu; ancak çıraklık döneminde teorik eğitim yerine fiilen fabrikada/iş yerinde üretime katıldığını belgeleyenler için yargı yolunu açık bıraktı.
Yargıtay’ın çıraklık sigortasını sigorta başlangıcı sayan iş mahkemesinin kararını
bozması, gözlerin emeklilik için kritik önem taşıyan “staj ve çıraklık sigortasına”
çevrilmesine yol açtı. Yargıtay, çıraklı sigortasını sigorta başlangıcı sayın
iş mahkemesi kararını kısa bir süre önce bozdu. Bu durum “staj ve çıraklık”
sigortasının emeklilikte başlangıç olarak kabul edilmesi beklentisinde olan
vatandaşlarda moral bozukluğuna yol açarken, beraberinde yeni bir umudun kapısını
da araladı.
Yargıtay, kararında çıraklık sırasında meslek ve sanat öğreniminin arka planda
kalması ile iş yerinde üretimle ilgili çalışmalara fiilen katılmanın çıraklık
değil normal çalışma kabul edilebileceğine vurgu yaptı. Davaya bakan iş mahkemesi
tarafından gerekli incelemeler yapılarak, çıraklığın bordo ve puantaj kayıtları
ile belgelenmesi, tanıkların ifadesi alınarak kesinleştirilmesine dikkat çeken
Yargıtay, ancak bu durumda sigorta başlangıcı olarak kabul edilebileceği yönünde
kapıyı açık bıraktı. Yargıtay’ın bu kararına rağmen geçmişe dönük çıraklık ve
sigortalığın belgelenmesinin zorluğu, umutla bekleyenlerin mahkeme yoluyla sonuca
ulaşmasını zora sokuyor.
Çırak, bir meslek dalında usta öğretici gözetiminde yetişen ve hem teorik hem
pratik eğitim alan kişidir. Genellikle 14-19 yaş aralığındaki bireyler bu programa
katılabilir. Stajyer de öğrencilik sürecinde, aldığı eğitimle ilgili iş yerinde
pratik deneyim kazanmak için belirli bir süreyle çalışır. Çıraklık ve stajyerlik
farklı hukuki statülere sahiptir, ancak her ikisi de mesleki gelişim için kritik
role sahiptir.
Çıraklık döneminde yapılan sigorta girişleri 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu
kapsamında yalnızca kısa vadeli sigorta kollarına yönelik uygulanıyor. Bu kapsamda
iş kazası, meslek hastalığı ve hastalık sigortası için prim ödenmektedir. Ancak
uzun vadeli primlerin ödenmemesi nedeniyle bu girişler, emeklilik başlangıcı
olarak kabul edilmemekte. Dolayısıyla çıraklık döneminde sigortalı görünen bireyler,
emeklilik sürecinde herhangi bir avantaj elde edememekte, sigorta giriş tarihleri
bu döneme çekilmemektedir.
Mevzuata göre, staj sigortası, emeklilikte başlangıç tarihi olarak kabul edilmiyor.
Staj sürecinde iş kazası, meslek hastalığı ve hastalık sigortası için prim yatırılmakta,
fakat emeklilik için gerekli olan uzun vadeli primler ödenmemekte.
Bu nedenle staj süreleri, sigorta başlangıcı olarak kabul edilmemekte ve emeklilik
hesaplamasına dahil edilmemekte. Örneğin, 1 Ocak 2010 tarihinde çıraklık sigortası
başlatmış ve daha sonra 1 Mart 2012 tarihinde uzun vadeli sigorta kollarına
tabi olarak çalışmaya başlamışsa, emeklilik hesaplamalarında 1 Mart 2012 tarihi
sigortalılık başlangıcı olarak kabul edilir.
Avukat ve doktorlar için istisna söz konusu. Doktora öğrenimi, tıpta uzmanlık
için yurtiçinde veya yurtdışında geçirdikleri öğrenim süreleri ile avukatlık
stajını yapanların normal staj süreleri sigortalı olmaksızın borçlanılabiliyor
ve bu durumda emeklilik süresi erkene çekilebiliyor.
Avukatların bir yıllık staj süresinin borçlanılması prim gün sayısı açısından
emekliliği etkiler ve öne çeker. Doğum yapan kadınlar için farklı bir uygulama
söz konusu. Kadın çalışanlar, staj süresi ile ilk sigortalı çalışmaya başladığı
tarih arasında doğum yapmışlarsa doğum borçlanmasından yararlanarak emekliliklerini
erkene çekebiliyor.
İşverenin çırak ve stajyer için yükümlüleri şöyle sıralanıyor: İş yeri, çırak
veya stajyerin eğitim alacağı meslek dalında faaliyet göstermeli. Çırak veya
stajyerin eğitiminden sorumlu usta, yeterlilik belgesine sahip olmalı ve mesleki
bilgilerini doğru bir şekilde aktarmalı.
Çıraklık veya stajyerlik sözleşmesi, ilgili meslek kuruluşu ve Mesleki Eğitim
Merkezi Müdürlüğü tarafından onaylanmalı. Sözleşme, eğitim şartlarını ve hakları
açıkça belirtir. İş yerinde gerekli araç, gereç ve donanım bulunmalı; çırak
veya stajyerin mesleki becerilerini geliştirebileceği bir ortam sağlanmalı.
Staj veya çıraklıkta yatırılan primler yalnızca kısa vadeli sigorta kollarına
yönelik. Bu nedenle söz konusu süreler, emeklilik hesabına dahil edilmiyor ve
sigorta başlangıcı olarak kabul edilmiyor. Yasal düzenleme veya mahkeme yoluyla
borçlanma hakkı verilmesi halinde, geçmişte staj yapan veya çıraklık eğitimi
gören bireyler bu süreleri geriye dönük olarak prim ödeyerek sisteme dahil edebilecek.
Böylece sigorta giriş tarihi geriye çekilecek, emeklilik yaşı ve prim gün sayısı
açısından önemli avantajlar sağlanacak.
Önder Yılmaz
