Belediyelerde Vekalet Tuzağı: Liyakat İlkesi Tehlikede
Türkiye’de kamu hizmetlerinin temelini oluşturan kariyer ve liyakat ilkeleri, son dönemde bazı belediyelerde dikkat çeken bir uygulama nedeniyle tartışma konusu haline geldi. Normal şartlarda geçici ve istisnai bir yöntem olarak tasarlanan vekaleten görevlendirme, ne yazık ki birçok idarede kalıcı bir atama usulüne dönüşmüş durumda. Sayıştay’ın 2025 yılı belediye denetimleri, bu durumun vahametini gözler önüne seriyor.
Vekalet Geçici Olmaktan Çıktı
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, vekaleten görevlendirmeyi yalnızca belirli ve zorunlu hallerde başvurulabilecek bir çözüm olarak tanımlar. Bu kanun, kamu hizmetlerinde sürekliliği sağlamak amacıyla vekaletin geçici ve istisnai nitelikte olmasını şart koşar. Ancak Sayıştay’ın detaylı incelemeleri, bu ilkenin birçok belediyede ihlal edildiğini ortaya koydu. 431 denetim raporunun 32’sinde, vekaleten veya tedviren yapılan görevlendirmelerin genel ve sürekli bir uygulama halini aldığı tespit edildi. Bu durum, kanunun ruhuna ve kamu yönetimi anlayışına aykırılık teşkil ediyor.
Liyakat ve Kariyer İlkesi Nasıl Zarar Görüyor?
Bazı belediyelerde müdürlüklerin neredeyse tamamının vekaletle yürütülmesi, bu sorunun ne denli derinleştiğini gösteriyor. Dahası, kimi idarelerde yıllardır görevde yükselme sınavlarının yapılmaması, personelin kariyer gelişimini engellerken, liyakat esaslı atama sistemini de sekteye uğratıyor. Sayıştay, bu uygulamaların kamu hizmetlerinin kalitesini düşürdüğünü, iç kontrol sistemlerinde ciddi zafiyetler yarattığını ve en önemlisi, kamu personel yönetiminin temelini oluşturan kariyer ve liyakat ilkelerine aykırı olduğunu vurguluyor.
Vekalet, yalnızca boş kadroların görevlerinin, zaruret halinde ve ücretsiz olarak memurlara geçici süreyle gördürülmesi için bir araçtır. Kamu hizmetlerinde sürekliliği sağlamak amacıyla başvurulan bu yöntem, asla asaleten atama usulüne bir alternatif olarak genel ve uzun süreli kullanılamaz. Zira bu tür görevlendirmeler, 657 sayılı Kanun’un temel aldığı sınıflandırma, kariyer ve liyakat prensipleriyle çelişmektedir.
İç Kontrol Standartları İhlali
Sayıştay raporları, 26 Aralık 2007 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu İç Kontrol Standartları Tebliği’nin “Faaliyetlerin sürekliliği” başlıklı 11’inci standardına da atıfta bulunuyor. Bu standart, yalnızca gerekli hallerde ve usulüne uygun olarak vekil personel görevlendirilebileceğini açıkça belirtmektedir. Mevcut uygulamalar, bu standardın da göz ardı edildiğini ortaya koyuyor.
Belediyelerde vekaleten görevlendirmenin kalıcı bir atama usulüne dönüşmesi, kamu yönetiminde şeffaflık, hesap verebilirlik ve verimlilik ilkeleri açısından ciddi soru işaretleri yaratmaktadır. Bu durumun düzeltilmesi, kamu hizmetlerinin kalitesinin artırılması ve en önemlisi, liyakat ve kariyer esaslı bir kamu personel sisteminin sürdürülebilirliği için elzemdir.
