Yeni Sağlık Vergisi: Tütün Endüstrisine Darbe!
Sağlık Bakanlığı tarafından hazırlanan yeni yasa tasarısıyla, sigara ve diğer tütün mamullerinin neden olduğu sağlık sorunlarının, tütün endüstrisine yükletilmesi amaçlanıyor. Bu yasa tasarısında, sigaradan kaynaklanan hastalıkların sağlık bütçesinde oluşturduğu milyarlarca liralık zararın telafisi için yeni bir vergi modeli önerilmektedir. Filipinler’in 2012 yılında yürürlüğe giren yasası, bu yeni düzenlemenin örnek alınan unsurlarından biri olarak değerlendiriliyor. Taslakta, çocuklar, gençler ve sigara içmeyen bireylerin korunmasına yönelik birçok önlem yer almakta ve tütün endüstrisine “sağlık vergisi” getirilmesi planlanmaktadır. Yeşilay Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Toker Ergüder, bu konudaki bilgileri aktardı.
ABD’DE 202 MİLYAR DOLARLIK TARİHÎ KARAR
Prof. Dr. Ergüder, dünya genelindeki benzer sistemleri örnek vererek değerlendirdi. Tütün şirketlerinin yol açtığı sağlık masraflarının karşılanması gerektiğini hatırlatan Ergüder, 1998’de Amerika Birleşik Devletleri’nde alınan bir mahkeme kararından söz etti. Bu karar neticesinde, Amerikan Hükûmeti Sağlık Bakanlığı, sigara firmalarını 202 milyar dolar tazminat ödemeye mahkûm etti ve bu masrafları onlardan tahsil etti. Dünyanın çeşitli yerlerinde, tütün ürünlerinden elde edilen vergi gelirlerinin sağlık hizmetlerine yönlendirildiğini belirtti.
FİLİPİNLER VE TAYLAND MODELİ NASIL İŞLİYOR?
Prof. Dr. Ergüder, Filipinler, Tayland ve Brezilya gibi ülkelerdeki uygulamalara dikkat çekti. Filipinler, bu alanda en başarılı örneklerden biri olarak gösterilmektedir. 2012’de hayata geçirilen vergi reformuyla tütün ve alkolden alınan vergilerin artırılması sağlandı. Elde edilen gelirler, sağlık bütçesine aktarılmakta ve bu sayede düşük gelirli milyonlarca vatandaş ücretsiz sağlık hizmeti alabilmektedir. Uygulama sonucunda, sigara kullanımı ülkede yüzde 15 seviyelerine gerilemiş durumda. Tayland ve Brezilya’da da benzer uygulamalar yürütülmektedir.
İSVİÇRE TÜTÜN ÖNLEME FONU’NA AKTARIYOR
İsviçre, her sigara paketinden alınan sabit bir miktarı Tütün Önleme Fonu’na aktarmaktadır. Bulgaristan, Kosta Rika ve Panama gibi ülkelerde ise tütün vergilerinin bir kısmı, tütün bağımlılığı tedavisi, kanser enstitüleri ve bağımlılıkla mücadele eden ulusal kurumlara yönlendirilmektedir.
PAKET BAŞINA EK ÜCRET KORUYUCU SAĞLIĞA GİDECEK
Bir sağlık fonu veya vergisinin Türkiye’de yürürlüğe girmesi hâlinde, paket başına eklenecek küçük miktarların büyük bir kaynak oluşturabileceği vurgusu yapan Prof. Dr. Ergüder, şu ifadeleri kullandı: Eğer sağlık fonu kullanımına geçilirse, sigara paketleri üzerine ek bir ücret yansıyacak. Bu durum, ülkemizdeki sağlık harcamalarına 40 ila 80 milyar lira arasında önemli bir katkı sağlayacaktır. Sağlık Bakanlığı, bu kaynağı hastalıkların tedavisi yanı sıra, koruyucu ve önleyici hizmetlerde, sağlığı geliştirmek için çeşitli projelerde ve sigara bırakma desteklerinde kullanmayı planlıyor.
RAKAMLARLA TÜTÜN KULLANIMI
– Türkiye’de her üç yetişkinden biri tütün ürünü kullanmaktadır.
– Dünya genelinde her yıl 7 milyondan fazla insan sigara sebebiyle hayatını kaybetmektedir. Türkiye’de ise bu rakam yılda 100 bin kişinin üstündedir.
– Tütün kullanımının Türkiye’ye yıllık maliyeti yaklaşık 24 milyar dolardır.
– Ailelerin sadece sigara alımına yaptığı yıllık harcama da yaklaşık 15 milyar dolar civarındadır.
Ziyneti KOCABIYIK
