Şartları taşımadan memur kadrosuna atanan uzman erbaşlar için kritik karar

🔔 İlanı Kaydet Kaydettiklerim

Uzman erbaş olarak çalışıp ayrılan bir kişi hangi şartlarla belediyede memur veya zabıta memuru olabilir? Sayıştay Başkanlığı, 2025 yılı denetimlerinde bu soruyu üç belediyede bulgu konusu yaptı. Aydın Kuşadası, Kayseri Yeşilhisar ve Sakarya Arifiye belediyelerinde askerlik hizmet sınıflarından gelen personelin memur ve zabıta memuru kadrolarına atanmasında kanunun ve Belediye Zabıta Yönetmeliği’nin aradığı şartların gözetilmediği tespit edildi. Denetçiler atamaları “açık hata” kapsamında saydı ve iki raporda doğrudan iptal istedi.

Çerçevenin başlangıç noktası 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 92’nci maddesi. Maddeye göre bu Kanun’a tabi olmayan personelden kendi istekleriyle görevinden çekilmiş olanlar, boş kadro bulunmak ve gireceği sınıfın niteliklerini taşımak kaydıyla Kanun’a tabi kurumlardaki memuriyetlere atanabiliyor.

Uzman erbaşların bu yoldan nasıl yararlanacağı uzun yıllar tebliğlerle düzenlendi. Devlet Personel Başkanlığı’nın 2000 yılında yayımlanan tebliğine göre uzman erbaşlar 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu’na tabi oldukları için diğer personel kanunlarına tabi kurumlara naklen atanamıyor; ancak azami adaylık süresi kadar çalışmış ve kendi istekleriyle sözleşmelerini feshetmiş olmak kaydıyla, açıktan atama izni alınarak 92’nci maddeye göre koruma ve güvenlik görevlisi kadrolarına ve kurumların görevde yükselme yönetmeliklerinde bu düzeyde belirlediği diğer kadrolara atanabiliyordu. Bu tebliğ 2009’da, onun yerine gelen genel tebliğ ise 2013’te yürürlükten kaldırıldı.

Belirleyici değişiklik 2016’da geldi. 29 Ocak 2016’da kabul edilip 10 Şubat 2016 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 6663 sayılı Kanun’un 14’üncü maddesiyle 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu’nun 5’inci maddesine şu fıkra eklendi: “Uzman erbaşların 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 92 nci maddesi hükmünden yararlanabilmeleri için en az yedi hizmet yılını tamamlamış olmaları gerekir.”

Sayıştay’ın yorumu kritik: Bu düzenlemede kişinin istifa ettiği tarih önemli değil. Belirleyici olan, 10 Şubat 2016’dan sonra açıktan atanıp atanmadığı. Raporda, kanunda bir geçici madde veya istisna hükmü bulunmadığı için düzenlemenin yürürlük tarihi itibarıyla uygulanacağı, daha önce ayrılıp bu tarihten sonra atanmak isteyenler için iki yılın yeterli olduğunu söylemenin mümkün olmadığı belirtildi.

Maddenin iptali Anayasa Mahkemesi’ne de taşındı. Mahkeme 13 Aralık 2017 tarihli ve 2016/32 esas, 2017/168 karar sayılı kararında kuralı iptal etmedi. Karar gerekçesinde, değişiklikten önce hizmet süresine ilişkin bir yasal düzenleme bulunmadığı ve sürenin tebliğlerle iki yıl olarak belirlendiği, konunun ilk kez bu kuralla kanunla düzenlendiği kaydedildi. Mahkeme ayrıca bir statüye bağlı olarak ileriye dönük beklenen hakların kazanılmış hak niteliği taşımadığını, 6663 sayılı Kanun yürürlüğe girmeden önce 92’nci madde uyarınca devlet memurluğuna atanmamış uzman erbaşlar yönünden kazanılmış haktan söz edilemeyeceğini belirtti. Kararda, uzman erbaşların Silahlı Kuvvetlerde elli iki yaşına kadar çalışmasının asıl, bu yaştan önce devlet memurluğuna atanmasının ise istisnai bir durum olduğu da vurgulandı.

Aydın Kuşadası Belediyesi’nin 9’uncu bulgusu iki personele ilişkin. Birinci kişi uzman erbaş olarak görev yaparken 31 Aralık 2015 tarihinde kendi isteğiyle ayrıldı, sonra 657 sayılı Kanun’un 92’nci maddesi kapsamında memur kadrosuna atandı ve daha sonra zabıta memuru kadrosuna geçirildi.

İkinci kişinin durumu daha çarpıcı. Rapora göre bu personelin 31 Mayıs 2021 tarihli başvurusu üzerine 15 Temmuz 2021’de 92’nci madde kapsamında memur kadrosuna ataması yapıldı. Uzman çavuş olarak görev süresi 6 yıl 9 ay 20 gün olduğundan, yedi yıllık şarta göre eksiği yalnızca 1 ay 20 gün.

Kuşadası Belediyesi iki ayrı savunma yaptı. Birinci personel için, ayrıldığı tarihte yürürlükteki mevzuatta gerekli hizmet süresinin iki yıl olarak düzenlendiği, yedi yıllık şartın sonradan yürürlüğe girdiği belirtildi. İdare, sonradan getirilen düzenlemenin geçmişe etkili şekilde uygulanmasının Anayasa’nın 2’nci maddesindeki hukuk devleti ilkesi kapsamında hukuki güvenlik ve belirlilik ilkeleriyle bağdaşmayacağını ifade etti.

Belediye ayrıca personelin uzun süredir kamu görevini fiilen yürüttüğünü, sonradan tespit edilen süre eksikliği gerekçesiyle görevden çıkarılmasının hukuki güvenlik ve idari istikrar ilkelerine aykırılık oluşturacağını savundu; bu değerlendirmeyi destekleyen Danıştay 12’nci Dairesi, bölge idare mahkemesi ve Sayıştay Temyiz Kurulu kararlarına atıfta bulundu.

İkinci personel için ise ölçülülük argümanı öne sürüldü. İdare, 1 ay 20 günlük bu kadar sınırlı bir eksikliğin, uzun yıllardır fiilen yürütülen kamu hizmetinin sona erdirilmesi sonucunu doğuracak nitelikte değerlendirilmesinin ölçülülük ilkesine uygun olmadığını bildirdi.

Sayıştay savunmayı kabul etmedi. Raporda, kamu idaresinin açıklamalarına ilişkin bulgu metnindeki ifadelerin yeterli olduğu ve ilave açıklama gerektiren bir durum bulunmadığı kaydedildi. Bulgu şu sonuçla kapatıldı: 6663 sayılı Kanun ile getirilen koşulları sağlamadıkları halde Kanun’un kabul edildiği tarihten sonra atamaları yapılan kişilerin atamaları mevzuata aykırı ve açık hata kapsamında olduğundan gerekli işlem yapılmalıdır.

Aynı raporun 62’nci bulgusu konuyu çok daha geniş bir tabloya taşıyor. “Naklen Zabıta Memurluğuna Atanmada Yönetmelik Hükmünün Uygulanmaması” başlıklı bulguda, askerlik hizmet sınıflarından gelen 15 kişinin zabıta memuru veya memur kadrolarına atanma süreci sıralanıyor.

Listede uzman çavuş, uzman onbaşı, uzman erbaş, astsubay ve teğmen kadrolarından gelenler yer alıyor; atamalar 2010 ile 2023 arasına yayılıyor. Raporda bazı atamalarda kaydedilen yaşlar da veriliyor: Bir kişi 32, biri 33, biri 35, ikisi 39, biri ise 42 yaşında zabıta memuru kadrosuna atanmış. Beş kişinin zabıta memurluğuna geçiş tarihi aynı: 21 Haziran 2019.

Sayıştay’ın tespiti şu: Naklen zabıta memurluğuna ataması yapılan kişilerin dosyalarında istenen şartların sağlandığına veya incelemenin yapıldığına ilişkin bilgi bulunmuyor; bazılarında atanma tarihinde yönetmelikte istenen şart sağlanmamakla birlikte genelde sınavın yapıldığına dair dosyalarında belge de yok. Rapor, yönetmeliğe uygun yapılmayan bu atamaların iptal edilerek bu kişilerin uygun kadrolara atanması gerektiğini belirtiyor.

Belediye Zabıta Yönetmeliği’nin çerçevesi de raporlarda aktarılıyor. Zabıta memurluğuna iki yolla atama yapılabiliyor: İlk defa zabıta memuru olarak işe alınma ve başka kadroda çalışanların naklen atanması. Yönetmeliğin 2021 yılında değiştirilen 16’ncı maddesine göre naklen geçmek isteyenlerin 35 yaşını aşmamaları ve yönetmelikte öngörülen sınavda başarılı olmaları gerekiyor; değişiklikten önceki halde bu yaş sınırı 30 idi.

Kayseri Yeşilhisar Belediyesi’nin 4’üncü bulgusunda üç personelin süreci ayrıntılı veriliyor. Bir personel uzman erbaş kadrosundan 27 Nisan 2011’de istifa etti, 19 Mart 2012’de açıktan ilk defa memur kadrosuna, 26 Mayıs 2014’te zabıta memuru kadrosuna atandı. İkincisi uzman çavuş kadrosundan 27 Mayıs 2010’da istifa etti, 16 Ağustos 2014’te açıktan memur, 9 Aralık 2014’te zabıta memuru oldu. Üçüncüsü uzman çavuş kadrosundan 23 Ağustos 2011’de istifa etti ve 1 Nisan 2015’te açıktan ilk defa zabıta memuru kadrosuna atandı.

Rapora göre bu kişilerin dosyalarında zabıta memurluğuna atanmak için atama tarihindeki yönetmelikte aranan şartların sağlandığına ve incelendiğine ilişkin bilgi bulunmuyor ve sınav yapılmamış.

Sakarya Arifiye Belediyesi’nin 8’inci bulgusunda ise 3269 sayılı Kanun kapsamında görev yapmakta iken istifa ederek ayrılan personel ile memur kadrosunda bulunan personelin, Belediye Zabıta Yönetmeliği’nde öngörülen sınav ve diğer özel şartlar aranmadan doğrudan zabıta memurluğu ve zabıta komiserliği kadrolarına atandığı tespit edildi. Belediye bu bulguya katıldı ve sonraki yıllarda bulguda yer alan hususlara riayet edileceğini belirtti.

Yeşilhisar Belediyesi savunmasında hizmet ihtiyacını öne çıkardı. İdare, 6360 sayılı Kanun sonrasında belediyenin hizmet alanının genişlediğini, mahalle sayısının arttığını, zabıta personeli ihtiyacının ortaya çıktığını ve mevcut personel yetersizliği nedeniyle ilgili kişilerin acil hizmet ihtiyacı kapsamında zabıta memuru kadrolarına atandığını bildirdi. Belediye ayrıca bu personelin unvanları iptal edilirse yaş şartı nedeniyle yeniden atanmalarının mümkün olmayacağını ve zabıta hizmetlerinde personel yetersizliği yaşanacağını ifade etti.

Sayıştay bu savunmayı iki yargı kararına dayanarak reddetti. Anayasa Mahkemesi’nin 2019/19788 sayılı bireysel başvuru kararı ile Danıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulunun 30 Eylül 1994 tarihli kararına atıf yapılarak, idari işlemlerin hukuka uygunluğunun işlemin tesis edildiği tarihteki duruma göre değerlendirilmesinin kural olduğu hatırlatıldı.

Raporların kazanılmış hak değerlendirmesi de aynı mantığa dayanıyor: Kazanılmış hak, hakkın elde edildiği tarihteki mevzuata uygun olarak elde edilmişse geçerli; uygun elde edilmeyen hak kazanılmış hak olarak değerlendirilemiyor. Bir görev için öngörülen koşulların taşınmaması halinde, bu görevin belirli bir süre yürütülmüş olması ilgili lehine kazanılmış hak oluşturmuyor.

Raporda yer alan şu cümle ise konunun mali boyutunu gösteriyor: İdari yargı, istikrarlı olarak koşullarını taşımadığı halde yapılan atamanın açık hata kapsamında olduğu ve bu nedenle yapılan ödemelerin her zaman geri alınacağına dair kararlar veriyor.

Sayıştay, mevzuatta öngörülen şartlar sağlanmaksızın yapılan atamaların aradan geçen süre veya hizmet ihtiyacı gerekçe gösterilerek hukuka uygun hale geldiğinin kabul edilemeyeceğini belirtti ve Yeşilhisar’daki atama işlemlerinin iptal edilmesi gerektiğini değerlendirdi.